Domino-effect Japan kan ook in Nederland voorkomen
|
FORUM
De gevolgen van de tsunami in Japan strekken zich uit tot ver buiten het getroffen gebied en treffen kerncentrales en de nationale energievoorziening en economie. Ook bij een watersnood en andere grote rampen in Nederland zijn zulke keteneffecten te verwachten, stellen onderzoekers Bas Jonkman (TU Delft/University of California, Berkeley) en Ties Rijcken (TU Delft).
De buitendijkse bebouwing en industrie in Rotterdam is kwetsbaar
voor overstromingen, zo heeft ook een onderzoek uit 2010 van
het Rotterdam Climate Initiative uitgewezen.
(bron: Kennis voor Klimaat)
Ramp leidt tot vragen
Gevreesd wordt dat het dodental in Japan na de aardbeving en de tsunami zal oplopen tot tienduizenden. Een dergelijke ramp leidt ook in Nederland tot veel vragen: Wat voor extreme gebeurtenissen kunnen in Nederland voorkomen? Hoe ver gaan we in de bescherming tegen en voorbereiding op dergelijke rampen? Zijn er alternatieven voor de bestaande technologische beschermingssystemen, zoals dijken en de beveiligingssystemen van kerncentrales? Dit zijn ook vragen die bijvoorbeeld spelen in het debat over de beveiliging van ons land tegen overstromingen.
Domino-effect
De berichten geven inzicht in de keteneffecten die kunnen optreden tot ver buiten het rampgebied. Enkele kerncentrales verkeren in grote problemen en er dreigt een 'meltdown'. Een deel van het land heeft te maken met uitval van elektriciteit. Ook in Nederland zijn zulke domino-effecten niet ondenkbeeldig. Een watersnoodramp zal gepaard gaan met een storm met windkracht 11 of 12. Hierbij zullen in grote delen van het land elektriciteit uitvallen en dat zal de omstandigheden voor hulpverlening en coördinatie ernstig belemmeren.
Faalkans gevaarlijke installaties groter na overstroming
Gangbare veiligheidseisen van potentieel gevaarlijke installaties, zoals chemische fabrieken, schrijven voor dat deze statistisch minder dan eens per miljoen jaar mogen falen. Bij de veiligheidsanalyses in de chemie wordt echter doorgaans geen rekening gehouden met de effecten van een dijkdoorbraak. Als hiermee wel rekening wordt gehouden, blijkt de kans op falen van de installatie stukken groter dan eerst aangenomen. De installaties op de Maasvlakte zijn weliswaar hoog aangelegd en omringd door een extra waterkering, maar verder oostelijk in het Rotterdamse havengebied liggen installaties en fabrieken lager op buitendijks gebied dat kan overstromen. Voor kerncentrales zijn de veiligheidseisen strenger dan voor de chemie en daarom worden deze vaak op terpen aangelegd.
Japan goed voorbereid en toch zwaar getroffen
De vraag is hoe we ons beter kunnen beschermen tegen dergelijke rampen. De aardbeving had een kracht van 8,9 op de schaal van Richter en een dergelijke gebeurtenis komt naar schatting eens in de duizend jaar voor. De tsunamigolf was op sommige plekken 10 meter hoog en heeft hele dorpen en steden weggevaagd. Zelfs het dorp Taro, dat werd beschermd door een 10 meter hoge zeedijk is verwoest. Wereldwijd is Japan een van de best voorbereide landen als het gaat om natuurrampen. Bij een ramp die zo extreem is als de tsunami, had ook nog een beter evacuatieplan of een meer uitgekiende ruimtelijke ordening de gevolgen in de kustgebieden niet veel kunnen beperken. De hulpverlening en nazorg verlopen uitzonderlijk gedisciplineerd. De Japanners staan netjes in de rij te wachten voor eten en voedsel. In een soortgelijke situatie na de overstroming van New Orleans door orkaan Katrina brak er een grote chaos uit.
Keteneffecten meenemen in afwegingen
Het is de vraag of we de kans op een ramp in de hand willen houden door betere bescherming met bijvoorbeeld dijken, of de gevolgen in de hand willen houden door een beter evacuatieplan of aanpassing van bebouwing. Dit hangt af van de kosten en effectiviteit van de verschillende beschermingsstrategieën en toelaatbaarheid van de schade die na een ramp ontstaat. De keteneffecten die in Japan optreden zijn in Nederland nog onvoldoende bekend en daarom nog maar nauwelijks meegenomen in de afwegingen over de mate van bescherming tegen overstromingen. Deze domino-effecten kunnen aanleiding zijn om na te denken over een betere collectieve bescherming tegen bijvoorbeeld overstromingen, aangevuld met maatregelen om zeer kwetsbare objecten als chemische installaties en kerncentrales extra te beschermen. Ook in ons land zullen we lessen moeten trekken uit de ramp in Japan.
Bas Jonkman is docent aan de Technische Universiteit Delft en onderzoeker aan de University of California in Berkeley
Ties Rijcken is onderzoeker aan de Technische Universiteit Delft
Wilt u reageren op dit artikel? Mails zijn van harte welkom welkom op
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
(WaterForum Online, 22 maart 2011) |
